SINIR DIŞI ETME (DEPORT) KARARI & İDARİ GÖZETİM KARARI VE BU KARARLARA KARŞI BAŞVURULACAK HUKUKİ YOLLAR (GERİ GÖNDERME MERKEZİ)

Devletler Hukuku Enstitüsüne göre yabancı “bir devletin ülkesinde bulunan ve o devletin vatandaşlığında iddiaya hakkı olmayan kimse”dir. Yabancı vatansız olabileceği gibi başka devlet vatandaşı veya mülteci de olabilir. Kendi devletinin topraklarından çıkıp başka devletin yargı yetkisine girdiğinde bulunduğu ülke tarafından yabancı statüsüne girmektedir. “Egemenlik ilkesi” uyarınca devletlerin kendi vatandaşı olmayan yabancıların ülkeye giriş – çıkışını denetlemesi ve ikameti hususunda kurallar koyması ve kararlar vermesi son derece doğaldır. Aynı zamanda egemenlik ilkesinin bir sonucu olarak, devletin ülkesindeki genel güvenliği ve kamu düzenini tesis etmesi gerektiğinden genel güvenliğe ve kamu düzenine tehlike arz ettiği değerlendirilen yabancıları sınır dışı (deport) ederek ülkeden çıkartma hakkı ve yetkisi bulunmaktadır. Bunu sağlayabilmek için yabancının gözetim altında tutulması da mümkündür. Gözaltına alınmak ile idari gözetim altına alınmak farklı hukuksal kavramlardır. Türk hukukunda İdari gözetim, hakkında sınır dışı etme kararı verilenler hakkında idarenin tasarrufu ile uygulanabilirken gözaltına alma istisnai haller (gecikmesinde sakınca bulunun haller gibi) dışında yalnızca adli makamların kararı ile alınabilir. Dolayısıyla sınır dışı etme kararı ile idari gözetim kararına karşı başvurulabilecek hukuki yollar da farklılık arz etmektedir.

1. Sınır dışı etme kararı nedir?
2. Sınır dışı etme kararını kim alır?
3. Sınır dışı etme kararı hangi yabancılar hakkında alınır?
4. Sınır dışı etme kararına karşı ne yapılabilir?
5. Hakkında sınır dışı etme kararı alınamayacak yabancılar kimlerdir?
6. İdari Gözetim kararı nedir? Kimler hakkında verilir?
7. İdari gözetim altında tutuluyorum. Temel güvencelerim nelerdir?
8. İdari Gözetim kararını kim alır?
9. İdari Gözetim kararının süresi ne kadardır?
10. İdari Gözetime alternatif yükümlülükler nelerdir?
11. İdari Gözetim kararına karşı ne yapılabilir?

1. Sınır dışı etme kararı nedir?

Sınır dışı etme kararı, Türkiye Cumhuriyeti Sınırları içerisinde bulunan bir yabancının, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu başta olmak üzere ilgili kanunlar ile getirilen yükümlülüklere uymaması halinde egemenlik hakkı gereği kamu gücü kullanılarak ülkeden gönderilmesi demektir. Yabancılar, sınır dışı etme kararıyla, vatandaşı olduğu ülkeye veya şartları dahilinde transit gideceği ülkeye ya da üçüncü bir ülkeye sınır dışı edilebilir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 23. maddesi ile teminat altına alındığı üzere Türk Vatandaşları sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksun bırakılamaz. Dolayısıyla sınır dışı etme sadece Türk vatandaşlığı olmayan kişiler hakkında uygulanabilen idari bir karardır.

2. Sınır dışı etme kararını kim alır?

Sınır dışı etme kararı, Göç İdaresi Genel Müdürlüğünün talimatı üzerine veya resen (kendiliğinden) valiliklerce alınır.

Karar, gerekçeleriyle birlikte hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıya veya yasal temsilcisine (veli veya vasi gibi) ya da avukatına tebliğ edilir. Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı, bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir.

3. Sınır dışı etme kararı hangi yabancılar hakkında alınır?

• Türk Ceza Kanunu’nun 59 uncu maddesi kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler (İşlediği suç nedeniyle hapis cezasına mahkûm edilen yabancı, denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezasının infazına veya koşullu salıverilmesine karar verildikten ve her halde cezasının infazı tamamlandıktan sonra, durumu, sınır dışı işlemleriyle ilgili olarak değerlendirilmek üzere derhal İçişleri Bakanlığına bildirilir)
• Terör örgütü yöneticisi, üyesi, destekleyicisi veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olanlar
• Türkiye’ye giriş, vize ve ikamet izinleri için yapılan işlemlerde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar
• Türkiye’de bulunduğu süre zarfında geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar
• Kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar
• Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler
• İkamet izinleri iptal edilenler
• İkamet izni bulunup da süresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan ikamet izni süresini on günden fazla ihlal edenler
• Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler
• Türkiye’ye yasal giriş veya Türkiye’den yasal çıkış hükümlerini ihlal edenler ya da bu hükümleri ihlale teşebbüs edenler
• Hakkında Türkiye’ye giriş yasağı bulunmasına rağmen Türkiye’ye geldiği tespit edilenler
• Uluslararası koruma başvurusu reddedilen, uluslararası korumadan hariçte tutulan, başvurusu kabul edilemez olarak değerlendirilen, başvurusunu geri çeken, başvurusu geri çekilmiş sayılan, uluslararası koruma statüleri sona eren veya iptal edilenlerden haklarında verilen son karardan sonra bu Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma hakkı bulunmayanlar
• İkamet izni uzatma başvuruları reddedilenlerden, on gün içinde Türkiye’den çıkış yapmayanlar
• Uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilenler.

4. Sınır dışı etme kararına karşı ne yapılabilir?

Hakkında sınır dışı etme kararı verilen Yabancı ya da avukatı, sınır dışı etme kararının iptali talebiyle, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir. Mahkemenin bu konuda vereceği karar kesindir. Dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Bunun istisnası ise yabancının rızasıdır. Yani dava açmış olmasına rağmen yabancının rızası halinde sınır dışı işlemleri yerine getirilebilir.

5. Hakkında sınır dışı etme kararı alınamayacak yabancılar kimlerdir?

• Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı konusunda ciddi emare bulunanlar
• Ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler
• Hayati tehlike arz eden hastalıkları için tedavisi devam etmekte iken sınır dışı edileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar
• Mağdur destek sürecinden yararlanmakta olan insan ticareti mağdurları
• Tedavileri tamamlanıncaya kadar, psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları

6. İdari Gözetim kararı nedir? Kimler hakkında verilir?

Hakkında sınır dışı etme kararı alınanlardan; kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye’den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayan, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında valilik tarafından idari gözetim kararı alınabilir. İdari gözetim altına alınan yabancılar, ülkelerine veya güvenli üçüncü bir ülkeye gönderilene kadar geri gönderme merkezlerinde tutulurlar.

Geri Gönderme Merkezi’nde tutulduğunuz süre zarfında beslenme, acil ve temel sağlık hizmetlerinden faydalanma, gerekli durumlarda hastaneye sevk edilmeyi talep etme, telefona erişim, yaşınıza ve cinsiyetinize uygun bir kısımda barınma, kıymetli eşyalarınızı emanete verme ve psikolojik destek talep etme gibi haklarınız vardır. Ayrıca arzu ettiğiniz takdirde vatandaşı olduğunuz ülkenin konsolosluk yetkilileriyle de görüşebilme imkanından yararlanabilirsiniz.

7. İdari gözetim altında tutuluyorum. Temel güvencelerim nelerdir?

Türkiye’de, her ne sebeple idari gözetim altına alınmış olurlarsa olsunlar, kişilerin temel haklardan ve usul güvencelerinden yararlanma hakkı bulunmaktadır. Öncelikle, yetkili makamlar size ya da yasal temsilcinize veya varsa avukatınıza hangi gerekçeyle idari gözetim altına alındığınızı anlayabileceğiniz bir dilde tebliğ etmekle yükümlüdür. Bir avukat tarafından temsil edilmiyorsanız, yetkililerin sizi idari gözetim kararının ne tür sonuçları olacağı, bu karara nasıl itiraz edebileceğiniz ve idari gözetimin ne kadar sürebileceği konusunda da bilgilendirmeleri gerekmektedir. Yine mevcut yasalar uyarınca hakkınızda verilen idari gözetim kararının devam ettirilmesinde bir zaruret olup olmadığı, idari gözetim kararı veren ilin Valiliği tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilecektir. Gerek görülen hallerde bu değerlendirme daha erken de yapılabilir ve değerlendirme sonucunda zaruri görülmeyen idari gözetim uygulamasına son verilebilir. İdari gözetim kararında olduğu üzere, her ay düzenli olarak yapılacak bu değerlendirmelerin sonuçlarının da gerekçeleriyle birlikte anlayacağınız bir dilde tarafınıza tebliğ edilmesi öngörülmüştür. Bu tebliğ, size ya da yasal temsilcilinize veya avukatınıza yapılabilir. Hakkınızdaki idari gözetim kararının süresinin uzatılmasına ilişkin olarak verilen kararların da size tebliğ edilmesi gerekir.

8. İdari Gözetim kararını kim alır?

İdari gözetim kararı valilik tarafından alınır. Hakkında idari gözetim kararı alınan yabancılar, yakalamayı yapan kolluk birimince kırk sekiz saat içinde geri gönderme merkezlerine götürülür.

9. İdari Gözetim kararının süresi ne kadardır?

Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez. Ancak bu süre, sınır dışı etme işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde, en fazla altı ay daha uzatılabilir. İdari gözetimin devamında zaruret olup olmadığı, valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilir. Gerek görüldüğünde, otuz günlük süre beklenmez. İdari gözetimin devamında zaruret görülmeyen yabancılar için idari gözetim derhâl sonlandırılır.

İdari gözetim kararı, idari gözetim süresinin uzatılması ve her ay düzenli olarak yapılan değerlendirmelerin sonuçları, gerekçesiyle birlikte yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Aynı zamanda, idari gözetim altına alınan kişi bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa, kendisi veya yasal temsilcisi kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir.

10. İdari Gözetime alternatif yükümlülükler nelerdir?

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nda tanımlandığı haliyle, yabancılara ya da idari gözetimi sonlandırılan yabancılara, 24 ayı geçmemek üzere aşağıdaki yükümlülüklerin bir ya da birkaçı getirilebilir:

• Belirli adreste ikamet etme
• Bildirimde bulunma
• Aile temelli geri dönüş
• Geri dönüş danışmanlığı
• Kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma
• Teminat
• Elektronik izleme

Bu yükümlülüklere uyulmaması halinde yabancı idari gözetim altına alınabilir.

11. İdari Gözetim kararına karşı ne yapılabilir?

İdari gözetim altına alınan kişi (veya yasal temsilcisi) ya da avukatı, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan kişi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir.